explicitClick to confirm you are 18+

[ประวัติศาสตร์ชุมชนก่อนไทย] EP.1: ภูมิกายาแบบ Zomia กับการเคลื่อนย้ายของคนตระกูลไท-กะได และทิเบต-พม่า

IdeooJul 6, 2020, 6:25:08 AM
thumb_up159thumb_downmore_vert

สวัสดีชาวมายด์ ผม @ideoo อยากจะเขียนประวัติศาสตร์ชุดก่อนไทย เพื่อแย้งกับประวัติศาสตร์ชาติไทยมานานแล้ว ซึ่งคงจะมีหลาย EP. ในตอนแรกนี้ อยากจะเสนอภูมิศาสตร์เอเชียแบบใหม่ หรือ Zomia เพื่อวิเคราะห์การตั้งถิ่นถิ่นฐานเเละเคลื่อนย้ายของชาว Pre-Thai ให้สนุกขึ้น 

...........

โซเมีย เป็นคำที่ปรากฏในบทความของ Willem van Schendel ในปี 2002 ซึ่งมีอาณาเขตคลุมตั้งแต่เอเชียอาคเนย์ตอนบนไปจนถึงทิเบตและบางพื้นที่ในเอเชียกลางและเอเชียตะวันออก ต่อมาในปี 2007 Schendel ขยายพื้นที่โซเมียออกไปถึงปากีสถาน อัฟกานิสถานและเขตตะวันตกของเอเชียกลาง ในปี 2009 Jame C.Scott ได้พิมพ์หนังสือเรื่อง The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia โดยระบุร่างกายภูมิศาสตร์ชาติพันธุ์ของโซเมียที่แตกต่างจาก Schendel บางส่วน ทั้งนี้ Scott ได้ร่างขอบเส้นโซเมียให้อยู่ใน "Southeast Asian Massif" หรือ "มวลเขาสูงอุษาคเนย์"

...........

โซเมีย ได้กลายเป็นพื้นที่ใหม่ของโลกอาณาบริเวณศึกษาและการวิเคราะห์เอเชีย โดยเฉพาะเขตภูเขาที่สูงจากระดับน้ำทะเล 300 เมตรขึ้นไป เป็นชายขอบที่ไกลจากศูนย์กลางอำนาจรัฐในพื้นราบ ผู้คนมักเป็นชนภูเขาที่อยู่กระจัดกระจายตามแนวตะเข็บพรมแดนรัฐชาติ ซึ่งว่ากันว่ามีมากกว่า 100 ล้านคนรวมถึงเป็นกลุ่มคนที่มีประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์วัฒนธรรมเฉพาะที่เน้นต่อต้านส่วนกลางหรือหลบหนีการแผ่อำนาจขึ้นมาของรัฐพื้นราบ อาณาบริเวณนี้กินพื้นที่เอเชียอาคเนย์ตอนบน เช่น ลาว ภาคเหนือไทย จีนตะวันตกเฉียงใต้ รัฐฉาน รัฐคะฉิ่น รัฐชินของเมียนมา ภาคอีสานอินเดียและพื้นที่อื่นที่ประชิดประกบกัน

.........

ในอาณาบริเวณศึกษานี้ ผมจะโฟกัสตรงมวลเขาสูงทางตะวันออกและอุษาคเนย์ไปตรดใจกลางของหิมาลัย ที่ซึ่งมีกลุ่มชนที่พูดภาษาตระกูลไท-กะได กระจายตัวอยู่โดยทั่ว 

คนกลุ่มท-กะได น่าจะอาศัยอย่างหนาแน่นในเขตสิบสองปันนาของจีนในปัจจุบัน (ในแผนทืี่คือบริเวณรอยต่อของลาว จีนและพม่า) จนราวพุทธศตวรรษที่ 8-12 พบว่ามีอาณาจักรใหญ่เกิดขึ้นบริเวณนี้ คือ อาณาจักรน่านเจ้า ศูนย์กลางคือเมืองต้าหลี่ หรือ เมืองแสหลวงในภาษาไท ในตอนแรกนักวิชาการด้านมานุษยวิยาและนักประวัติศาสตร์ชาตินิยมเชื่อว่านี่คืออาณาจักรของคนไทย แต่ภายหลังพบว่าภาษาที่ใช้ในน่านเจ้าเป็นภาษาตระกูลพม่า-ทิเบต อาณาจักรนี้จึงไม่ใช่ของคนไท

อย่างไรก็ตาม ปฏิเสธไม่ได้ว่ามีคนตระกูลไทตั้งถิ่นฐานกระจายอยู่บริเวณนี้จำนวนมาก และกลุ่มคนที่อยู่บริเวณนี้มีความเชื่อมโยงกับกลุ่มคนใน โซเมีย ทางใต้ (มวลเขาสูงในอีสานของไทยและลาวปัจจุบัน) จากหลักฐานกลองมโระทึกที่พบมากในอีสานของเรา และกลองมโหรทึกในมณฑลกวางสีของจีน ยังคงใช้ในพิธีกรรมเพื่อความอุดมสมบูรณ์อยู่ในหมู่ชาวจ้วงซึ่งใช้ภาษาในตระกูลไท

ข้อสังเกตต่อมาที่ยืนยันว่ามีคนไท กระจายอยู่ทางตะวันออกและทางใต้ของโซเมีย นอกจากหลักฐานทางโบราณคดีเเล้ว ยังมีตำนานและบรรพบุรุษร่วมที่คนนพื้นที่นี้พูดถึงสิ่งเดียวกันคือ ตำนานเรื่องกำเนิดมนุษย์ และผีหลวงซึ่งคือคนเดียวกัน 

ตำนานกำเนิดมนุษย์ในหมู่คนไท คือ เรื่อง "น้ำเต้าปุ้ง" และในเรื่องนี้ไม่ได้บ่งบอกแค่การเกิดขึ้นของคนไทเท่านั้น ยังบอกถึงคนม้ง เมี่ยน และขมุ อื่นๆ อีก แสดงให้เห็นว่าม่ใช่แค่คนไทที่กระจายตัวอยู่ แต่ยังมีชาติพันธุ์อีกมากในเขตโซเมียฝั่งนี้ 

เหนือสิ่งอื่นใด กลุ่มคนไทยกตัวเองแยกจากชาติพันธุ์อื่นๆ คือ นิยมตั้งชุมชนเชิงเขา และทำเกษตรกรรมในที่ราบ จึงมีตำนานเกี่ยวกับต้นกำเนิดข้าวอย่างหลากหลายพร้อมกับตำนานที่อธิบายว่าทำไมชนชาติอื่นจึงอาศัยอยู่บนเขา 

การอธิบายเรื่องข้าวในตำนานนี้ทำให้เราเห็นว่า คนไทกำลังกระจายตัวมาตามลุ่มน้ำและหุบเขาสำคัญต่างๆ เพื่อครอบครองอาณาเขตการทำนา ซึ่งจะลงมาถึงที่ราบในอุษาคเนย์ในที่สุด 

ดังนั้นชุมชนชาวไทในยุคต่อมาที่เกษตรกรรมแข็งแกร่งจะขยายตัวและพัมนาระบบเมือง ระบบการปกครองแบบเจ้าฟ้าขึ้น และรับเอาคติพราหมณ์ฮินดู ที่ส่งอิทธิพลมาจากฝั่งทะเล ส่งถึงกลุ่มชนมอญเขมรในที่ราบสูงมวลเขาในอุษาคเนย์จนกลายเป็นระบบเทวราชแบบพุทธ พรามหณ์ ผีในที่สุด 

บทต่อไปเราจะมาพูดถึง ตำนานการเกิดขึ้นของมนุษย์ และการเคลื่อนที่ของกลุ่มคนไทกลุ่มสำคัญ ที่แสดงให้เห็นการเกิดอาณาจักรที่ผสมผสานกลุ่มมอญเขมรในเอเชียอาคเนย์ในที่สุด

..................................................................................

ที่มาแผนที่

https://www.reddit.com/r/MapPorn/comments/etrd53/zomia_the_postulated_nonstate_space_encompassing/